
മണ്ഡലകാലം 2026: വ്രതം, തീയതികൾ, ശബരിമല യാത്ര — അറിയേണ്ടതെല്ലാം
വൃശ്ചികം ഒന്നിന് തുടങ്ങി 41 ദിവസം നീളുന്ന വ്രതകാലമാണ് മണ്ഡലകാലം. 2026-ൽ ഇത് നവംബർ 17 മുതൽ ഡിസംബർ 27-ലെ മണ്ഡലപൂജ വരെയാണ് പ്രതീക്ഷിക്കുന്നത്. വ്രതശുദ്ധിയോടെ ശരണമന്ത്രങ്ങളുമായി ലക്ഷക്കണക്കിന് ഭക്തർ ഈ ദിവസങ്ങളിൽ സന്നിധാനത്തെത്തുന്നു. ജാതിമതഭേദമില്ലാതെ എല്ലാവരും ‘തത്ത്വമസി’ എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ ഒന്നാകുന്ന തീർത്ഥാടനമാണിത്.
ഈ ഗൈഡിൽ മണ്ഡലകാല തീയതികൾ, 41 ദിവസത്തെ വ്രതനിയമങ്ങൾ, മാലയിടൽ, ഇരുമുടിക്കെട്ട്, എരുമേലി പേട്ടതുള്ളൽ, കന്നി അയ്യപ്പന്മാരുടെ ആചാരങ്ങൾ, യാത്രാവഴികൾ, ദർശനത്തിനുള്ള തയ്യാറെടുപ്പ് എന്നിവ വിശദമായി നൽകുന്നു.
ചുരുക്കത്തിൽ: മണ്ഡലകാലം 2026 വൃശ്ചികം 1-ന് (നവംബർ 17, ചൊവ്വ) തുടങ്ങുമെന്നാണ് പ്രതീക്ഷ. നവംബർ 16 വൈകിട്ട് ശബരിമല നട തുറക്കും. 41-ാം ദിവസമായ ഡിസംബർ 27 (ഞായർ) മണ്ഡലപൂജ. ഡിസംബർ 30-ന് മകരവിളക്ക് ഉത്സവത്തിനായി നട വീണ്ടും തുറക്കും. അന്തിമ തീയതികൾ തിരുവിതാംകൂർ ദേവസ്വം ബോർഡ് പ്രഖ്യാപിക്കും.
ഈ ലേഖനത്തിൽ:
- പ്രധാന തീയതികൾ
- 41 ദിവസത്തെ വ്രതം
- മാലയിടൽ
- ഇരുമുടിക്കെട്ട്
- എരുമേലി പേട്ടതുള്ളൽ
- കന്നി അയ്യപ്പന്മാർ
- യാത്രാവഴികൾ
- ദർശനത്തിനുള്ള തയ്യാറെടുപ്പ്
- ആരോഗ്യവും പരിസ്ഥിതിയും
- പമ്പാ സ്നാനം, പതിനെട്ടാം പടി
- മാളികപ്പുറം, മകരവിളക്ക്
- സംശയങ്ങൾ
മണ്ഡലകാലം 2026: പ്രധാന തീയതികൾ
| ചടങ്ങ് | പ്രതീക്ഷിക്കുന്ന തീയതി |
|---|---|
| ശബരിമല നട തുറക്കൽ | നവംബർ 16, 2026 (വൈകിട്ട്) |
| മണ്ഡലകാലം ആരംഭം (വൃശ്ചികം 1) | നവംബർ 17, 2026 (ചൊവ്വ) |
| മണ്ഡലപൂജ (41-ാം ദിവസം) | ഡിസംബർ 27, 2026 (ഞായർ) |
| മണ്ഡലപൂജയ്ക്ക് ശേഷം നട അടയ്ക്കൽ | ഡിസംബർ 27, 2026 |
| മകരവിളക്ക് ഉത്സവത്തിന് നട തുറക്കൽ | ഡിസംബർ 30, 2026 |
| മകരവിളക്ക് | ജനുവരി 14, 2027 (ഏകദേശം) |
ചില പഞ്ചാംഗങ്ങളിൽ വൃശ്ചികം 1 നവംബർ 16 എന്നും കാണാം. കേരള കലണ്ടർ ഗണന പ്രകാരം നവംബർ 17 ആണ് പ്രതീക്ഷിക്കുന്നത്. വ്രതം തുടങ്ങുന്ന ദിവസം നിങ്ങളുടെ ഗുരുസ്വാമിയോടോ ക്ഷേത്രത്തിലോ ഉറപ്പാക്കുക.
41 ദിവസത്തെ വ്രതം: ചിട്ടകളും പ്രാധാന്യവും
പരമ്പരാഗതമായി ശബരിമല ദർശനത്തിന് 41 ദിവസത്തെ വ്രതം അനുഷ്ഠിക്കണമെന്നാണ് വിശ്വാസം. ശരീരത്തെയും മനസ്സിനെയും ഒരുപോലെ ചിട്ടപ്പെടുത്തുന്ന ജീവിതക്രമമാണിതെന്ന് ഗുരുസ്വാമിമാർ പറയുന്നു. കുടുംബപാരമ്പര്യവും ഗുരുസ്വാമിയുടെ നിർദേശവും അനുസരിച്ച് ചെറിയ വ്യത്യാസങ്ങൾ ഉണ്ടാകാം.
- ഭക്ഷണം: ലളിതമായ സസ്യാഹാരം മാത്രം. മാംസാഹാരം, മദ്യം, പുകവലി, മറ്റ് ലഹരികൾ എന്നിവ പൂർണമായി ഒഴിവാക്കുക.
- ബ്രഹ്മചര്യം: ശാരീരികവും മാനസികവുമായ സംയമനം പാലിക്കുക.
- ദിനചര്യ: ദിവസവും രണ്ടുനേരം കുളിച്ച് ക്ഷേത്രദർശനം, ശരണംവിളി, ഭജന.
- വേഷം: കറുപ്പ്, നീല, കാവി വസ്ത്രങ്ങൾ ധരിക്കുന്നത് പതിവാണ്; ലാളിത്യത്തിന്റെയും വ്യക്തിത്വം ഉപേക്ഷിക്കുന്നതിന്റെയും പ്രതീകമായി ഇതിനെ കാണുന്നു. പാദരക്ഷ ഉപയോഗിക്കാതെ നടക്കുന്നവരും ഉണ്ട്.
- പെരുമാറ്റം: കോപം, കള്ളം, പരദൂഷണം എന്നിവ ഒഴിവാക്കുക; എല്ലാവരെയും ‘സ്വാമി’ എന്ന് ആദരവോടെ വിളിക്കുക.
ജോലിയും പഠനവും തുടരുന്നവർക്ക് ഇതെല്ലാം പൂർണമായി പാലിക്കാൻ ബുദ്ധിമുട്ടുണ്ടാകാം. കഴിയുന്നത്ര പാലിച്ച് ഗുരുസ്വാമിയോട് ഉപദേശം തേടുക. വിശദമായ നിയമങ്ങൾക്ക്: മണ്ഡല വ്രതനിയമങ്ങൾ.
മാലയിടൽ: എപ്പോൾ, ആരിൽ നിന്ന്?
തുളസിമണി അല്ലെങ്കിൽ രുദ്രാക്ഷമാലയാണ് സാധാരണ ഉപയോഗിക്കുന്നത്. വൃശ്ചികം ഒന്നിനോ ദർശനത്തിന് 41 ദിവസം മുമ്പോ ആണ് മാല ധരിക്കുന്നത്. ഗുരുസ്വാമിയുടെ കൈകളിൽ നിന്നോ ക്ഷേത്രത്തിൽ വച്ച് ശാന്തിക്കാരനിൽ നിന്നോ മാല സ്വീകരിക്കുന്നതാണ് പതിവ്; ചിലർ മാതാപിതാക്കളിൽ നിന്നും സ്വീകരിക്കാറുണ്ട്. കുളിച്ച് ശുദ്ധിയോടെ ‘സ്വാമിയേ ശരണമയ്യപ്പാ’ എന്ന് ജപിച്ചാണ് മാല ധരിക്കുക. ഘട്ടം ഘട്ടമായ വിവരണം: മാലയിടുന്ന വിധി.
ഇരുമുടിക്കെട്ടും കെട്ടുനിറയും
ഗുരുസ്വാമിയുടെ കാർമികത്വത്തിൽ നടക്കുന്ന കെട്ടുനിറ ശബരിമല യാത്രയിലെ പ്രധാന ചടങ്ങാണ്. തലയിൽ വഹിക്കുന്ന ഇരുമുടിക്കെട്ടിന് രണ്ട് അറകളുണ്ട്. ഉള്ളടക്കത്തിൽ ദേശാചാരമനുസരിച്ച് വ്യത്യാസം കാണാം.
- മുൻമുടി: ഭഗവാനുള്ള സമർപ്പണങ്ങൾ. പ്രധാനമായും നെയ്യ് നിറച്ച നെയ്ത്തേങ്ങ (നെയ്യഭിഷേകത്തിന്), കാണിക്ക, കർപ്പൂരം, ചന്ദനത്തിരി, ഭസ്മം എന്നിവ.
- പിൻമുടി: യാത്രയിൽ കഴിക്കാനും വഴിപാടുകൾക്കുമുള്ള അവൽ, മലർ, അരിയുണ്ട, ശർക്കര, അരി തുടങ്ങിയവ.
നെയ്ത്തേങ്ങ ജീവാത്മാവും പരമാത്മാവും ഒന്നാകുന്നതിന്റെ സങ്കല്പമാണെന്ന് പറയാറുണ്ട്. ഇരുമുടിക്കെട്ടിൽ പ്ലാസ്റ്റിക് ഒഴിവാക്കണമെന്ന് ദേവസ്വം ബോർഡ് നിർദേശിക്കാറുണ്ട്; തുണി, ചണം തുടങ്ങിയവ ഉപയോഗിക്കുക. സാധനങ്ങളുടെ പൂർണ പട്ടിക: ഇരുമുടിക്കെട്ടിൽ എന്തെല്ലാം?
എരുമേലി പേട്ടതുള്ളലും വാവര് പള്ളി ദർശനവും
കാനനപാതയിലെ പ്രധാന ഇടത്താവളമാണ് എരുമേലി. അയ്യപ്പൻ മഹിഷിയെ നിഗ്രഹിച്ചതിന്റെ സ്മരണയായാണ് പേട്ടതുള്ളൽ നടക്കുന്നത്. ശരീരത്തിൽ നിറങ്ങൾ ചാർത്തി, വാദ്യമേളത്തോടെ ശരണംവിളിച്ച് ഭക്തസംഘങ്ങൾ നൃത്തം ചെയ്ത് നീങ്ങുന്നു. പരമ്പരാഗതമായി അമ്പലപ്പുഴ, ആലങ്ങാട് സംഘങ്ങൾക്കാണ് ഇതിൽ പ്രത്യേക സ്ഥാനമുള്ളതെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.
പേട്ടതുള്ളലിനു ശേഷം പലരും വാവര് പള്ളിയിൽ ദർശനം നടത്തുന്നു. അയ്യപ്പന്റെ സുഹൃത്തായി വാവരെ ഐതിഹ്യം വിവരിക്കുന്നു; മതസൗഹാർദത്തിന്റെ പ്രതീകമായാണ് ഇത് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത്. ചരിത്രവും ഐതിഹ്യവും കൂടുതലായി: എരുമേലി പേട്ടതുള്ളൽ.
കന്നി അയ്യപ്പന്മാർ: ആദ്യ യാത്രയുടെ ആചാരങ്ങൾ
ആദ്യമായി ശബരിമലയിൽ ദർശനം നടത്തുന്നവരെ ‘കന്നി അയ്യപ്പൻ’ എന്ന് വിളിക്കുന്നു. ഇവർക്ക് ചില പ്രത്യേക ആചാരങ്ങൾ പറയപ്പെടുന്നു; ദേശാചാരമനുസരിച്ച് ഇവ വ്യത്യാസപ്പെടാം, അതിനാൽ ഗുരുസ്വാമിയോട് സ്ഥിരീകരിക്കുക.
- ശരംകുത്തി: കന്നി അയ്യപ്പന്മാർ ശരക്കോൽ (അമ്പ്) കൊണ്ടുപോയി സന്നിധാനത്തിന് സമീപമുള്ള ശരംകുത്തിയിൽ സമർപ്പിക്കുന്നു. കന്നി സ്വാമിമാർ വരാത്ത വർഷം മാളികപ്പുറത്തമ്മയെ വിവാഹം കഴിക്കുമെന്ന ഐതിഹ്യവുമായി ഇത് ബന്ധപ്പെടുത്തി പറയാറുണ്ട്.
- അരിയുണ്ട സമർപ്പണം: കാനനപാതയിൽ ചില ഇടങ്ങളിൽ അരിയുണ്ട സമർപ്പിക്കുന്ന പതിവുണ്ട്. എന്നാൽ വനത്തിൽ മൃഗങ്ങൾക്ക് ഭക്ഷണം നൽകുന്നതും മാലിന്യം ഉപേക്ഷിക്കുന്നതും വനംവകുപ്പ് വിലക്കിയിട്ടുണ്ട്. ആചാരം പാലിക്കുമ്പോഴും വനനിയമം അനുസരിക്കുക.
- ഗുരുസ്വാമിയുടെ സാന്നിധ്യം: ആദ്യയാത്രയിൽ പരിചയസമ്പന്നനായ ഗുരുസ്വാമിയോടൊപ്പം പോകുന്നത് ആചാരത്തിനും സുരക്ഷയ്ക്കും നല്ലതാണ്.
കൂടുതൽ: കന്നി അയ്യപ്പന്മാർക്കുള്ള മാർഗനിർദേശങ്ങൾ.
ശബരിമലയിലേക്കുള്ള യാത്രാവഴികൾ
1. പമ്പ വഴി (ഏറ്റവും സാധാരണം)
സാധാരണയായി സ്വകാര്യ വാഹനങ്ങൾ നിലയ്ക്കലിൽ നിർത്തുകയും അവിടെ നിന്ന് കെഎസ്ആർടിസി ബസിൽ പമ്പയിലെത്തുകയുമാണ് ക്രമീകരണം (ഈ വർഷത്തെ നിർദേശങ്ങൾ പരിശോധിക്കുക). പമ്പയിൽ നിന്ന് നീലിമല, അപ്പാച്ചിമേട്, മരക്കൂട്ടം, ശബരിപീഠം, ശരംകുത്തി വഴി ഏകദേശം അഞ്ച് കിലോമീറ്റർ കാൽനടയായി സന്നിധാനത്തെത്താം. കയറ്റം കൂടുതലുള്ള പരമ്പരാഗത പാതയാണിത്.
സ്വാമി അയ്യപ്പൻ റോഡ്: ഇത് കയറ്റം താരതമ്യേന കുറഞ്ഞ മറ്റൊരു പാതയാണ്. പ്രധാനമായും അടിയന്തര വാഹനങ്ങൾക്കും ദേവസ്വം സേവനങ്ങൾക്കുമാണ്. ഭക്തർക്കുള്ള പ്രവേശനം ദേവസ്വം/പോലീസ് നിർദേശങ്ങൾക്ക് വിധേയമാണ്.
2. എരുമേലി വഴി (പരമ്പരാഗത കാനനപാത)
എരുമേലിയിൽ നിന്ന് പേരൂർത്തോട്, കാളകെട്ടി, അഴുത, കരിമല വഴി പമ്പയിലെത്തുന്ന ദുർഘടമായ വനപാതയാണിത്. ദൂരം ഏകദേശം 48 കിലോമീറ്റർ എന്ന് പരക്കെ പറയാറുണ്ട്. ഈ പാത എല്ലായ്പോഴും തുറന്നിരിക്കില്ല; വനംവകുപ്പ് നിശ്ചയിക്കുന്ന ദിവസങ്ങളും സമയവും ബാധകമാണ്. ഗുരുസ്വാമിമാർക്കൊപ്പം, ശാരീരികക്ഷമതയുള്ളവർ മാത്രം ഇത് തിരഞ്ഞെടുക്കുക. [ദൂരവും സമയക്രമവും ഔദ്യോഗിക അറിയിപ്പിൽ നിന്ന് ഉറപ്പാക്കുക]
3. പുല്ലുമേട് വഴി (വണ്ടിപ്പെരിയാർ)
കുമളി, വണ്ടിപ്പെരിയാർ, സത്രം വഴി വനത്തിലൂടെ കാൽനടയായി സന്നിധാനത്തെത്തുന്ന പാതയാണിത്. കാൽനട ദൂരം ഏതാനും കിലോമീറ്ററുകളുണ്ട്, വനപാതയായതിനാൽ എളുപ്പമല്ല. ഇത് പ്രധാനമായും മകരവിളക്ക് കാലത്താണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്; തുറക്കുന്ന ദിവസങ്ങളും നിയന്ത്രണങ്ങളും ദേവസ്വം/വനംവകുപ്പ് അറിയിപ്പ് നോക്കി ഉറപ്പാക്കുക.
ദർശനത്തിന് മുമ്പ്: വെർച്വൽ ക്യൂവും തയ്യാറെടുപ്പും
- ദർശനത്തിന് ഓൺലൈൻ വെർച്വൽ ക്യൂ ബുക്കിങ് ഏർപ്പെടുത്താറുണ്ട്. ഔദ്യോഗിക പോർട്ടൽ വഴി മാത്രം ബുക്ക് ചെയ്യുക; ഈ വർഷത്തെ ബുക്കിങ്, സ്പോട്ട് ബുക്കിങ് നിയമങ്ങൾ ഈ പേജിൽ പുതുക്കി നൽകും.
- തിരിച്ചറിയൽ രേഖ (ഉദാ. ആധാർ) കരുതുക; ബുക്കിങ് പ്രിന്റ്/സ്ക്രീൻഷോട്ടും.
- വ്രതം, മാല, ഇരുമുടിക്കെട്ട് എന്നിവ ഗുരുസ്വാമിയോടൊപ്പം മുൻകൂട്ടി ഒരുക്കുക.
- താമസം, യാത്ര, മടക്കം എന്നിവ തിരക്കുള്ള ദിവസങ്ങൾ ഒഴിവാക്കി ആസൂത്രണം ചെയ്യുക.
ആരോഗ്യം, സുരക്ഷ, പരിസ്ഥിതി
- യാത്രയ്ക്ക് ആഴ്ചകൾക്ക് മുമ്പേ ദിവസവും നടപ്പ് ശീലിക്കുക; ഹൃദ്രോഗം, രക്തസമ്മർദം, പ്രമേഹം, ശ്വാസകോശരോഗങ്ങൾ ഉള്ളവർ ഡോക്ടറെ കണ്ട് ഉപദേശം തേടുക.
- ഇടയ്ക്ക് വിശ്രമിച്ച് ആവശ്യത്തിന് വെള്ളം കുടിക്കുക. കയറ്റത്തിൽ തിരക്ക് കൂട്ടരുത്.
- പാതയിൽ അടിയന്തര വൈദ്യസഹായ കേന്ദ്രങ്ങൾ പ്രവർത്തിക്കാറുണ്ട്; ക്ഷീണമോ നെഞ്ചുവേദനയോ തോന്നിയാൽ ഉടൻ അടുത്തുള്ള കേന്ദ്രത്തിലോ ദേവസ്വം/പോലീസ് ഉദ്യോഗസ്ഥരോടോ അറിയിക്കുക.
- പ്ലാസ്റ്റിക് ഒഴിവാക്കുക, മാലിന്യം നിശ്ചിത സ്ഥലത്ത് മാത്രം ഇടുക, വന്യമൃഗങ്ങൾക്ക് ഭക്ഷണം നൽകരുത്.
ഈ ഭാഗത്തിലെ ആരോഗ്യ നിർദേശങ്ങൾ പൊതുവായവയാണ്; വ്യക്തിപരമായ ചികിത്സാ ഉപദേശത്തിന് ഡോക്ടറെ സമീപിക്കുക. പരിശോധിച്ചത്: [ഡോക്ടറുടെ പേര്]
പമ്പാ സ്നാനം, പതിനെട്ടാം പടി, നെയ്യഭിഷേകം
പമ്പയിലെ സ്നാനവും പമ്പാ ഗണപതിക്ക് നാളികേരമുടയ്ക്കലും ശേഷമാണ് പലരും മല കയറുന്നത്. ഇരുമുടിക്കെട്ടുമായി എത്തുന്ന ഭക്തർക്കാണ് പരമ്പരാഗതമായി പതിനെട്ടാം പടി കയറാൻ അവകാശം പറയുന്നത്. അഞ്ച് ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ, എട്ട് രാഗങ്ങൾ, മൂന്ന് ഗുണങ്ങൾ, വിദ്യ, അവിദ്യ എന്നിവയുടെ പ്രതീകമായാണ് പതിനെട്ട് പടികളെ വ്യാഖ്യാനിക്കുന്നത്. വിശദാംശങ്ങൾ: പതിനെട്ടാം പടി.
ദർശനത്തിന് ശേഷമോ മുമ്പോ എന്ന ക്രമം ദേവസ്വം ക്രമീകരണമനുസരിച്ച് മാറാം. നെയ്ത്തേങ്ങയിലെ നെയ്യ് ദേവസ്വം കൗണ്ടറിൽ സമർപ്പിച്ച് അഭിഷേക പ്രസാദം ലഭിക്കും. സമയവും ക്രമവും അവിടത്തെ അറിയിപ്പ് നോക്കി പാലിക്കുക.
മാളികപ്പുറം ദർശനം, മണ്ഡലപൂജ, മകരവിളക്ക്
അയ്യപ്പദർശനത്തിന് ശേഷം ഭക്തർ മാളികപ്പുറത്തമ്മയെ ദർശിക്കുന്നു. വിശ്വാസപ്രകാരം ഇവിടെ തേങ്ങ ഉരുട്ടുന്നത് ഒരു വഴിപാടായി ചെയ്യാറുണ്ട്. കൂടുതൽ: മാളികപ്പുറം ക്ഷേത്രം.
മണ്ഡലപൂജയോടെ 41 ദിവസത്തെ മണ്ഡലകാലം സമാപിക്കുകയും നട അടയ്ക്കുകയും ചെയ്യും. ഈ ദിവസം ചാർത്തുന്ന തങ്ക അങ്കി ഘോഷയാത്ര ഭക്തർക്ക് പ്രധാനമാണ് (തങ്ക അങ്കി). തുടർന്ന് മകരവിളക്ക് ഉത്സവത്തിന് നട തുറക്കും (മകരവിളക്ക്).
മകരസംക്രമ ദിവസം പൊന്നമ്പലമേട്ടിൽ തെളിയുന്ന മകരജ്യോതി ദർശിക്കുന്നത് പുണ്യമായി ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. ജ്യോതി തെളിയിക്കുന്നത് മനുഷ്യരാണെന്ന് ദേവസ്വം ബോർഡ് മുമ്പ് കോടതിയെ അറിയിച്ചിട്ടുണ്ടെന്നും റിപ്പോർട്ടുകളുണ്ട്. ആകാശത്ത് ദൃശ്യമാകുന്ന മകരനക്ഷത്രം ഇതിൽ നിന്ന് വേറിട്ടതാണ്. ഭക്തിയുടെയും വസ്തുതയുടെയും വ്യത്യാസം അറിഞ്ഞുതന്നെ ദർശനം നടത്തുക. [ഈ ഭാഗം ഔദ്യോഗിക ഉറവിടം ചേർത്ത് സ്ഥിരീകരിക്കുക]
സംശയങ്ങളും ഉത്തരങ്ങളും
മണ്ഡലകാലം 2026 എന്ന് തുടങ്ങും?
വൃശ്ചികം 1-ന്, അതായത് നവംബർ 17, 2026-ന് തുടങ്ങുമെന്നാണ് പ്രതീക്ഷ. തലേന്ന് (നവംബർ 16) വൈകിട്ട് നട തുറക്കും. അന്തിമ വിജ്ഞാപനം ദേവസ്വം ബോർഡ് നൽകും.
മണ്ഡലപൂജ 2026 എപ്പോൾ?
41-ാം ദിവസമായ ഡിസംബർ 27, 2026 (ഞായർ) ആണ് പ്രതീക്ഷിക്കുന്നത്.
41 ദിവസം വ്രതം എടുക്കാൻ കഴിയില്ലെങ്കിൽ?
പാരമ്പര്യം 41 ദിവസമാണ്. സാഹചര്യം കാരണം കഴിയാത്തവർ ഗുരുസ്വാമിയോടോ ക്ഷേത്ര തന്ത്രിയോടോ ഉപദേശം തേടുക; ഇക്കാര്യത്തിൽ വ്യക്തിപരമായ തീരുമാനമല്ല, പാരമ്പര്യ നിർദേശമാണ് പ്രധാനം.
ആദ്യമായി പോകുന്നവർ ഏത് വഴി തിരഞ്ഞെടുക്കണം?
ഭൂരിഭാഗം ഭക്തരും പമ്പ വഴി പോകുന്നു. വനപാത തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നെങ്കിൽ ഗുരുസ്വാമിമാർക്കൊപ്പവും ശാരീരികക്ഷമത ഉറപ്പാക്കിയും മാത്രം.
ഇരുമുടിക്കെട്ടിൽ പ്ലാസ്റ്റിക് ഉപയോഗിക്കാമോ?
ഒഴിവാക്കണമെന്നാണ് ദേവസ്വം ബോർഡ് നിർദേശിക്കാറുള്ളത്. തുണിസഞ്ചി, ഇലകൾ തുടങ്ങിയവ ഉപയോഗിക്കുക.
ഉറവിടങ്ങൾ
- തിരുവിതാംകൂർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്റെ ഔദ്യോഗിക അറിയിപ്പുകൾ [ലിങ്ക് ചേർക്കുക]
- ശബരിമല വെർച്വൽ ക്യൂ ഔദ്യോഗിക പോർട്ടൽ [ലിങ്ക് ചേർക്കുക]
- കേരള വനംവകുപ്പ് അറിയിപ്പുകൾ (കാനനപാത) [ലിങ്ക് ചേർക്കുക]